CỘI NGUỒN – KHÚC TRÁNG CA GỖ LŨA TRAI VÀNG CỦA CHU GIA TRÁC MỘC

Giữa lòng đại ngàn Tây Nguyên lộng gió – nơi sương mờ quyện cùng tiếng cồng chiêng vang vọng, nơi những dòng suối đỏ bazan miệt mài chảy qua tháng năm – ẩn mình một kho báu của đất trời. Không lấp lánh như vàng, không kiêu sa như ngọc, nhưng quý giá hơn tất thảy: gỗ lũa Trai Vàng.

Những khối gỗ cổ thụ ấy đã từng vươn mình giữa rừng già, rồi ngã xuống, chôn sâu trong lòng đất, ôm ấp bởi đá núi và dòng suối ngầm. Trải qua trăm năm, ngàn năm phong hóa, chúng không còn sự sống xanh tươi, nhưng cũng chưa bao giờ “chết”. Trong từng thớ vân vẫn âm thầm lưu giữ nhịp thở của rừng, ký ức của đất, và dấu ấn của thời gian.

Chính từ đó, ý niệm về “Cội” bắt đầu hình thành.
Cội là gốc rễ – là phần sâu nhất, bền nhất, âm thầm nhất. Là nơi mọi sinh mệnh từng khởi sinh và nương tựa. Gỗ lũa Trai Vàng, với hành trình nằm sâu trong lòng đất qua thiên niên kỷ, chính là biểu tượng vật chất rõ ràng nhất của chữ “Cội”.

Với phần đông, gỗ lũa chỉ là những khối gỗ vô tri. Nhưng với Chu gia Trác Mộc, đứng đầu là nghệ nhân Chu Văn Ân, đó là những linh hồn đang ngủ yên, chờ được đánh thức. Suốt nhiều năm ròng rã, ông lặn lội khắp rừng sâu suối thẳm, lần theo những dấu vết mong manh để tìm về những gốc lũa cổ như hóa thạch sống.

Khi đưa gỗ về xưởng, ông không vội vàng đục đẽo. Ông ngồi lặng trước khối lũa, đối thoại với vân gỗ, lắng nghe tiếng nói của trầm tích thời gian. Chỉ khi hình ảnh đã hiện ra từ sâu thẳm thớ gỗ, nhát đục đầu tiên mới chạm xuống – mở đầu cho một hành trình tái sinh.

Từ những khối gỗ tưởng như vô danh ấy, kiệt tác “Cội Nguồn” ra đời – một công trình điêu khắc đồ sộ, lần đầu tiên đưa gỗ lũa Trai Vàng lên tầm vóc của một quần tượng nghệ thuật mang ý nghĩa quốc gia.

Tác phẩm cao 4,5 mét, dài 9 mét, rộng 2 mét, được ghép từ ba khối lũa cổ thụ khổng lồ, trong đó có khối được ước tính niên đại hơn hai thiên niên kỷ. Mỗi khối gỗ mang theo dấu ấn của mưa nắng, của những mùa lũ trôi, của rêu phong và bào mòn, để khi ghép lại, chúng hòa quyện vào nhau như chưa từng tách rời – như chính lịch sử của một dân tộc.

Nếu “Cội” là gốc rễ, thì “Nguồn” chính là mạch chảy.
Nguồn là sự tiếp nối – là dòng năng lượng sinh sôi không ngừng từ cội sâu trong lòng đất, lan tỏa ra không gian và thời gian.

Bố cục tổng thể của “Cội Nguồn” được kiến tạo theo hình tượng con thuyền – con thuyền dân tộc. Con thuyền ấy khởi hành từ thuở hồng hoang, băng qua bao biến thiên lịch sử, và hôm nay vẫn đang hướng ra biển lớn.

Ở mũi thuyền, hình ảnh Lạc Long Quân và Âu Cơ hiện lên oai nghi, thiêng liêng – gợi nhắc truyền thuyết “con Rồng cháu Tiên”, cội rễ tinh thần của dân tộc Việt. Sóng gỗ cuộn trào quanh thân Rồng, chim Lạc tung cánh giữa mây trời lũa mộc, như dòng chảy của huyền thoại đang hòa vào mạch sống hiện tại.

Từ mạch nguồn ấy, tác phẩm lan tỏa thành quần tượng 54 dân tộc anh em.
Từ miền núi phía Bắc với Kinh, Tày, Nùng, Dao, H’Mông, Thái;
qua cao nguyên nắng gió với Ê Đê, Gia Rai, M’nông, K’ho;
tới phương Nam chan hòa với Khmer, Chăm, Kinh.

Mỗi gương mặt, mỗi dáng áo, mỗi thế ngồi đều mang sắc thái riêng, nhưng tất cả cùng hiện diện trên một thân gỗ, cùng chung một con thuyền, cùng hướng về phía trước. Không phân chia, không tách biệt – đó là hình ảnh của mái nhà chung, nơi cội kết thành nguồn, nơi đa dạng hội tụ thành thống nhất.

Điểm nhấn trung tâm và rực sáng nhất của tác phẩm là hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh – dáng đứng hiền từ mà vững chãi, tay nâng đũa chỉ huy, bắt nhịp bài ca “Kết đoàn”. Hình ảnh ấy kết nối mạch nguồn huyền thoại Lạc Long Quân – Âu Cơ với hiện thực lịch sử ngày 2/9/1945, khi dân tộc Việt Nam chính thức bước sang một trang mới.

Từ đây, thông điệp được khắc sâu:
Đại đoàn kết chính là nguồn sức mạnh bất diệt, là dòng chảy xuyên suốt từ cội rễ xa xưa đến tương lai phía trước.

“Cội Nguồn” được hoàn thành trong năm kỷ niệm 80 năm thành lập nước, như một lời tri ân thiêng liêng gửi tới cha ông và một lời nhắn gửi cho mai sau. Con thuyền gỗ lũa ấy chở đủ 54 dân tộc, cùng nhau vượt sóng, vươn tới tương lai phồn vinh, hòa bình và hội nhập.

Bản thân gỗ lũa Trai Vàng – đã trải qua hàng nghìn năm phong hóa, chịu đựng sự khắc nghiệt của đất, nước và thời gian – chính là hình ảnh ẩn dụ cho bản lĩnh kiên cường của dân tộc Việt Nam: càng vùi sâu trong thử thách, càng bền chắc và giá trị.

Về nghệ thuật, “Cội Nguồn” là sự giao hòa giữa chất dân gian và ngôn ngữ điêu khắc hiện đại.
Dân gian ở chất liệu mộc mạc của gỗ, ở hình tượng Rồng – Tiên – Chim Lạc, ở những gương mặt dân tộc được khắc họa bằng cảm xúc và ký ức văn hóa.
Hiện đại ở cách sắp đặt nhiều tầng lớp không gian, ở kỹ thuật ghép các khối gỗ khổng lồ, ở tư duy tạo hình để vừa tôn vinh vẻ nguyên thủy, vừa khắc sâu thông điệp tư tưởng.

Mỗi vết sẹo, mỗi hốc rỗng tự nhiên của gỗ đều được giữ lại – bởi đó chính là “ngôn ngữ” mà thiên nhiên đã viết nên từ ngàn năm trước.

Ngắm “Cội Nguồn” là thực hiện một chuyến hành trình ngược thời gian: từ buổi bình minh của huyền thoại, qua những mùa hợp tan của lịch sử, tới ngày hội non sông hôm nay. Đó là một bản trường ca không viết bằng nốt nhạc, mà bằng vân gỗ và ánh sáng; không cất lên bằng giọng người, mà ngân vang bằng hơi thở của đất trời.

Và trong tiếng ngân ấy, người xem cảm nhận được một nhịp tim chung – nhịp tim của 54 dân tộc anh em cùng hòa chung một giai điệu:
“Kết đoàn – chúng ta là sức mạnh.”

“Cội Nguồn” không chỉ là một tác phẩm để trưng bày, mà là một biểu tượng để chiêm nghiệm. Nó nhắc chúng ta rằng:
Mọi hành trình đi xa đều bắt đầu từ cội rễ.
Khi cội còn vững, nguồn sẽ không bao giờ cạn.

Chính từ cội rễ ấy, dân tộc Việt Nam đã, đang và sẽ tiếp tục tiến ra biển lớn – mạnh mẽ, kiêu hãnh, đoàn kết và bất khuất.